چند سالی است برای دوره آخر اصول فقه سطح عالی حوزه علمیه، کتاب حلقه ثالثه شهید صدر (رحمه الله علیه)، بدیل کتاب کفایه مرحوم آخوند قرار گرفته است. من حلقه ثالثه را برای مطالعه و تحصیل انتخاب کردم. اینکه حلقه ثالثه کتاب درسی به روز بود برایم جذابیت داشت. بعد از تحصیل الأساس استاد عبدی (حفظه الله) و اصول فقه مرحوم مظفر و رسائل جناب شیخ (رحمه الله علیه)، دوست داشتم با نظریات جدیدتری در اصول فقه چالش کنم. البته من آشنایی قبلی با مدرسه اصولی شهید صدر داشتم. در یکی از تابستان های دوره مقدمات، حلقه أولی را کلاس رفته بودم. در کلاس منطق نیز، برخی ابتکارات شهید صدر به گوشم خورده بود.
خود شهید صدر در مقدمه ای که برای سه حلقه نوشته اند انگیزه تألیف حلقات را شرح می دهند؛ اینکه کتب قبلی، برای سطح آموزشی نبوده و چهارچوب اصولی مناسب را برای طلبه فراهم نمی کرده و بعضا مطالب مهم در بین مطالب دیگر مطرح می شده است. همچنین شهید صدر تلاش کرده تبویب مطالب به واقعیت عملیات استنباط نزدیک باشد. لازم به ذکر است حلقات از تألیفات آخر شهید صدر و دوران پختگی قلم ایشان بوده است.
البته موافقین کفایه هم دلایلی دارند. وجود شروح و حواشی متعدد، نکاتی که سینه به سینه در سلسله استاد ــــ شاگردی منتقل شده و تنوع بیشتر اساتید و دروس کفایه از دلایل مهم است. همچنین گفته می شود دروس خارج، بیشتر بر محور کفایه هستند.
سال اول تحصیل حلقه ثالثه، استاد احسنی (زید عزه) قبول زحمت کردند و همراه آقا علیرضا غلامی (هم بحثی عزیز) خدمت شان رسیدیم. در این سال از حواشی سید علی اکبر حائری (حفظه الله) هم استفاده می کردیم. حاشیه ایشان تا سر بحث اثبات صغری دلیل شرعی است. شرح آقای ایروانی (حفظه الله) (الحلقه الثالثه فی أسلوبها الثانی) کامل بوده و در نرم افزار جامع اصول فقه مرکز نور موجود می باشد.
برای سال دوم تحصیل حلقه ثالثه، استاد قمی (زید عزه) لطف کردند و قبول زحمت نمودند. استاد فرمودند پیگیری های آیت الله شب زنده دار (حفظه الله) باعث شد حلقه ثالثه به عنوان بدیل کفایه در برنامه درسی حوزه قبول شود. لازم به ذکر است درس خارج آیت الله شب زنده دار بر محور حلقات است. همچنین به نقل از آیت الله شب زنده دار فرمودند هیچ کتابی مثل حلقه ثالثه مبانی قوم را دست طلبه نمی دهد (مثلا در ذیل ماهیت علم اجمالی، شهید صدر نظرات مختلف را مطرح و بررسی می نمایند. مواجهه با اقوال مختلف در مسئله، ذهن را در تحلیل و ارزیابی دیدگاه های اصولی فعال کرده و به ورود به درس خارج کمک می کند). از نظر استاد قمی، حلقه ثالثه از حیث گزارش اساس نظرات دیگران مشکلی ندارد گرچه گاهی در ارائه جزئیات، به جهت تکیه شهید صدر بر حافظه شان دچار خطا می شود. استاد فرمودند سه بحث صحیح و أعم و حقیقت شرعیه و مشتق، در کفایه مطرح شده اما در حلقات پرداخته نشده. شهید صدر این سه عنوان را در بحوث پرداخته اند. آیت الله سید محمود شاهرودی (رحمه الله علیه) این سه عنوان را از بحوث خلاصه کرده اند و در کتاب دروس فی علم الأصول صیاغه جدیده (تنظیم حلقات بر اساس تنظیم کفایه) آورده اند.
در این پیوند می توان نظرات اساتید دیگر درمورد حلقات را مشاهده نمود. از نظر امام شهید پیشنهاد شهید صدر در زمینه درس و تحصیل علم اصول، پیشنهاد خوبی است.
شما کدام را ترجیح می دهید؟ چرا؟ در نظرات بفرمایید.
